شماره پنجاهوسوم | روایت اسناد آرشیوی از تأیید مقام اجتهاد آیتالله خامنهای(ره)
در پنجاهوسومین شماره، مجموعهای از اسناد مربوط به مقام علمی، اجتهاد و فقاهت حضرت آیتاللهالعظمی امام خامنهای(ره) مورد بررسی قرار گرفته است؛ دستخطها و گواهیهایی از علمای برجسته حوزه علمیه که به مناسبت برگزاری مراسم تشییع پیکر مطهر رهبر شهید انقلاب اسلامی، برای معرفی انتخاب شدهاند.
.jpg)
به گزارش روابطعمومی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، مجموعه «در قاب یک سند» با هدف معرفی و بازشناسی اسناد مهم، قدیمی و گاه مغفولمانده موجود در گنجینه آرشیوی این سازمان طراحی شده است. در هر نوبت، یکی از اسناد، وقایع یا پروندههای شاخص آرشیوی معرفی میشود و بستر تاریخی، اجتماعی و فرهنگی آن برای مخاطبان تبیین میشود.
پنجاهوسومین شماره این مجموعه، به مناسبت برگزاری مراسم تشییع پیکر مطهر رهبر شهید انقلاب اسلامی، حضرت آیتاللهالعظمی امام خامنهای(ره)، به معرفی مجموعهای از اسناد با عنوان «تأیید مقام شامخ علمی، اجتهاد و فقاهت» ایشان اختصاص دارد.
در فقه اسلامی، اجتهاد بالاترین مرتبه علمی و به معنای توانایی استنباط احکام شرعی از منابع دینی است و کسی که به این مرتبه رسیده باشد، فقیه و مجتهد نامیده میشود.
اجتهاد یک فقیه، طبق فقه اسلامی، از سه راه برای دیگران ثابت میشود: نخست آنکه خود مقلد به اجتهاد فقیه یقین پیدا کند؛ دوم، شهرت اجتهاد فقیه در حدی باشد که موجب یقین شود؛ و سوم، دو تن عادل، آگاه و متخصص بر اجتهاد او گواهی دهند.
در سدههای اخیر، در حوزههای علوم اسلامی متداول شده است که با دستیابی طالب فقه به مرتبه شایسته علمی، گواهی کتبی یا شفاهی مبنی بر رسیدن او به مقام اجتهاد، از سوی استاد یا استادان وی صادر شود. این تصدیق در اصطلاح «اجازه اجتهاد» نامیده میشود.
اجتهاد یک فقیه، طبق فقه اسلامی، از سه راه برای دیگران ثابت میشود:
- خود مقلّد به اجتهاد فقیه یقین پیدا کند؛
- شهرت اجتهاد فقیه در حدی باشد که موجب یقین شود؛
- گواهی دو تن عادل، آگاه و متخصص.
قائد شهید امت، شهید سیدعلی حسینی خامنهای، تحصیلات حوزوی خود را نزد پدر آغاز کردند. ایشان از ۱۸سالگی در درس خارج آیتالله میلانی شرکت کردند و پس از تحصیل در قم، نزد بزرگانی چون آیات عظام بروجردی، امام خمینی(ره)، شیخ مرتضی حائری و علامه طباطبایی تلمذ کردند. همچنین مدتی نیز در حوزه علمیه نجف از محضر استادان آن حوزه بهره بردند.
ایشان در سالهای پیش از انقلاب، در همان ایامی که به نقل از آیتالله فاضل لنکرانی در مشهد به تدریس «مکاسب»، از مهمترین و دشوارترین متون علمی حوزه، اشتغال داشتند، فقیهی مجتهد به شمار میآمدند. همچنین امام خمینی(ره)، هنگامی که درباره حمایت ایشان از ولایت مطلقه فقیه سخن گفتند، مقام اجتهاد سیدعلی خامنهای را تأیید فرمودند. بنابراین، با توجه به شرایط احراز اجتهاد، ایشان پیش از انقلاب به مرتبه اجتهاد رسیده بودند.
پس از انتخاب آیتالله سیدعلی حسینی خامنهای به مقام عظمای ولایت و جانشینی امام خمینی(ره)، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، که متشکل از چند تن از مراجع تقلید و دهها مجتهد مطلق است، مرجعیت ایشان را تأیید کرد. سپس با شهادت این بزرگان، مرجعیت تامه رهبر معظم نیز بار دیگر مورد تأکید قرار گرفت و هر یک از این علما با دستخط و امضای خود، که از سال ۱۳۶۹ در مناسبتهای مختلف ثبت شده است، بر این اجتهاد صحه گذاشتند.
آنچه در این اسناد، بهعنوان رونوشتی از دستخط این بزرگان مشاهده میشود و در تاریخ فقه نیز ثبت شده، آن است که آیتالله مؤمن در متن خود تصریح کرده است: «هنگام رأیگیری در مجلس خبرگان برای رهبری حضرت آیتالله خامنهای دامت برکاته، اجتهاد معظمله با قیام بینه شرعیه نزد اینجانب ثابت بود.»
همچنین علمای دیگری، از جمله آیتالله مشکینی، آیتالله ابراهیم امینی، آیتالله جوادی آملی، آیتالله محمد فاضل و آیتالله محمد یزدی، نهتنها در حمایتهای شفاهی خود فقاهت ایشان را تأیید کردند، بلکه در پاسخ به استفتائات مکرر، با دستخط و امضای خویش نیز این موضوع را مورد تأکید قرار دادند.
بنابراین، اجتهاد مسلم ایشان از هر سه طریق امکان احراز پیدا کرد. از سوی دیگر، تأیید و تأکید امام خمینی(ره) نیز بر این امر دلالت دارد؛ چنانکه به برخی مسئولان که نگران نبود فردی شایسته برای رهبری پس از ایشان بودند، با اشاره صریح به آیتالله سیدعلی حسینی خامنهای فرمودند: «با وجود ایشان متحیر نخواهید ماند.»
این تصریح، در کنار جامعیت شرایط رهبری که رکن نخست آن فقاهت است و همچنین مهر تأیید و تقریر امام خمینی(ره) بر دیدگاههای فقهی ایشان درباره ولایت فقیه، سند متقن دیگری بر مقام اجتهاد ایشان به شمار میرود. مجموعه این اسناد نیز شاهدی مؤکد بر اجتهاد زعیم عالیقدر امت اسلام، امام خامنهای، است.
این اسناد، از مجموعه اهدایی شهرام یوسفیفر، با تاریخ ایجاد ۱۳۶۹ و شناسه ۶۶۷۱-۹۹۸، در آرشیو ملی ایران نگهداری میشوند و تصاویر آنها در انتهای این خبر در دسترس مخاطبان قرار گرفته است.
